ya
zaten, çoktan; şimdiden, önceden; bile
{
already
}
şimdiye kadar, şimdiye dek, şu ana dek
{
by now
}
önce, karşı, önceki, önde, önden
{
before
}
ya (I)
ünlem (ya:) Arapça y¥
1 . Birtakım duyguları güçlendirmek amacıyla cümlenin başında veya sonunda kullanılır.
2 . Bir şeyi onaylamada "evet" anlamında kullanılır.
Atasözü, deyim ve birleşik fiiller
ya Allah
ya Rabbi
ya sabır
ya sabır çekmek
ya (II)
bağlaç Farsça y¥
1 . Soru cümlelerinin başında kullanılır.
2 . Bir düşüncenin karşıtı düşünülürken kullanılır.
3 . zarf Gereklik ve onay bildiren cümlelerde yargının onaylandığını bildirir.
4 . zarf Dilek ve geniş zaman kiplerinde yargıyı güçlendirir.
5 . zarf Bilinen, görülen, hatırlanıp anlatılan bir olay dolayısıyla da sorulan başka bir konu için kullanılır.
6 . zarf Bir düşüncede sıra ile yer alan ayrı cins ögelerden biri ötekilerden üstün görüldüğünde, o öge cümle dışına alınır ve başına bir "ya" getirilerek "hele, özellikle" anlamında kullanılır.
7 . zarf Cevap niteliğinde olan cümlenin sonuna getirildiğinde, asıl yargının arkadan gelen cümle ile anlatılacağını belirtir:
"Fena oğlan değildir, değildir ya, yalnız bu sarhoşluğu var."- M. Ş. Esendal.
8 . zarf Bazı çekimli zamanlardan sonra gelerek anlamı pekiştirir, kuvvetlendirir: Yediydin ya. Oturmuşum ya.
Atasözü, deyim ve birleşik fiiller
ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli
ya devlet başa ya kuzgun leşe
ya herrü ya merrü
Birleşik Sözler
ya da
ya
ve
ya
şu anda, derhal.
Ya
"""Hey, ey!"" mânasında nida olarak kullanılır. Arapçada başına geldiği kelimenin i'rabını ötre okutur. ""Yâ-Halimu, Yâ-Rahimu"" da olduğu gibi. Yâ, terkibli kelimelerin başına gelirse; baştaki kelimeyi ""üstün"" meftuh okutur. ""Yâ Rabbe-l Âlemîn"" de olduğu gibi.""Yâ"" üç şekilde kullanılır:1- Müennes zamiri olur. Kübrâ $ Hüsnâ gibi.2- Harf-i inkâr olur.3- Harf-i tezkâr olur. Bu hâlde elifle olursa ""Harf-i nidâ"" dır. Bâzen te'kid için kullanılır: ""Yâ Allah, Yâ Rabbi"" denildiği gibi. Bazen teessüf, istimdad ve istigase ifade ettiği de olur. ""Yâ meded Allah, Yâ Allah!"" gibi. Yâ, terdif beyan eder. "" Ve yahut"" manasına: ""Ya gelir ya gelmez"" gibi. Taaccüb ve istigrab beyan eder: ""Ya öyle mi?"" de olduğu gibi. Tasdik bildirir: ""Evet, hay hay"" mânasını ifade eder. ""Gider yâ"" gibi."
yâ
ey, hey!