An exercitiegenootschap (Dutch - exercise company) or militia was a military organisation in the 18th century Netherlands, in the form of an armed private organization with a democratically chosen administration, aiming to train the citizens and the lower bourgeoisie in use of muskets. Exercitiegenootschappen were propagated by Joan van der Capellen tot den Pol, who translated an old book (1732) by Andrew Fletcher on arming a nation's citizens and so got the idea from Scotland. He also saw them as necessary due to the serious decline in the existing, Orangist schutterijen.

Een exercitiegenootschap was een gewapende particuliere organisatie, opgericht tussen 1783 en 1786, met als doel de burgerij te oefenen in het hanteren van een geweer. Exercitiegenootschappen werden gepropageerd door Joan van der Capellen tot den Pol, die een oud boek (1732) van Andrew Fletcher vertaalde, met ideeën uit Schotland over burgerbewapening. De aanleiding zag Joan van der Capellen in een ernstig verval in de bestaande, oranjegezinde schutterijen. De patriotten probeerden tijdens de Vierde Engelse Oorlog een oplossing te zoeken voor de kosten van een huurleger en het aantrekken van buitenlandse officieren in het Staatse leger.