W oprogramowaniu umieszcza się funkcję ustawiająca wartość licznika na pewną wartość początkową. Z upływem czasu mierzonego przez niezależny od procesora zegar, wartość licznika zmienia się (zwykle maleje), co określony czas. Jeśli osiągnie pewną wartość, zwykle jest nią 0, następuje opisane zresetowanie procesora lub generowane jest przerwanie. Jednym z założeń poprawnej pracy systemu z watchdogiem jest ustawianie na nowo wartości licznika co pewien czas. Ta funkcja jest umieszczana w programach tak, by wykonywać się co czas mniejszy od czasu wyzerowania licznika. Jeśli program przestanie działać poprawnie - np.: wpadnie w wieczną pętlę lub zakleszczy się i nie będzie ustawiał licznika na nowo, można założyć że reset jest uzasadniony. W ten sposób watchdog chroni system komputerowy przed nieprzewidzianym zatrzymaniem się.