W pierwszym ujęciu wyróżnikiem narodu jest kwestia istnienia świadomości narodowej. W takim ujęciu pod pojęciem narodu polskiego rozumieć należy grupę społeczną, która - niezależnie od miejsca zamieszkania w obecnej chwili - charakteryzuje się poczuciem "bycia Polakami", co wyrażać się może używaniem języka polskiego i traktowaniem go jako mowy ojczystej, przestrzeganiem norm kulturowych typowych dla kultury polskiej, przekonaniem o posiadaniu wspólnych polskich korzeni etnicznych i/lub poczuciem polskiej tożsamości narodowej;.

W drugim ujęciu kryterium definicyjnym będzie preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą naród polski tworzą wszyscy obywatele Polski, poczuwający się do wspólnego dziedzictwa historycznego i dobra Polski, niezależnie od narodowości. Preambuła konstytucji nie zawęża pojęcia narodu do obywatelstwa polskiego.

Po utracie bytu państwowego wskutek rozbiorów, istotne stało się przede wszystkim podtrzymywanie poczucia jedności narodowej Polaków. Różnice etniczne i językowe stały się wówczas mniej ważne, niż poczucie wspólnoty narodowej. Paradoksalnie, chociaż nie istniało wówczas państwo polskie, można uznać, że to właśnie sytuacja zagrożenia bytu narodowego spowodowała, ze wówczas to właśnie ukształtował się naród polski w dzisiejszym znaczeniu tego słowa. Dzięki temu możliwa była odbudowa państwa polskiego w r. 1918 i powtórne scalenie części, należących przez ponad 100 lat do różnych zaborców.

Obecnie, oprócz ok. 37 mln Polaków zamieszkałych w Polsce, jak się ocenia, do 20 mln osób polskiego pochodzenia żyje poza granicami państwa.

Związana z plemieniem Polan nazwa 'Polska' ('Polonia') pojawia się stosunkowo późno, dopiero na początku XI w. i za czasów Bolesława Chrobrego oznaczała całe jego państwo (napis "Princeps Poloniae" występuje na monetach Bolesława Chrobrego).

• Plemiona polskie
• Polonia
• Polonica
• Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki
• Polacy a Wandalowie''
• Polonia na Litwie