Lumumba urodził się w Onalua prowincji Kasai na terenie Konga Belgijskiego. Ukończył szkołę prowadzoną przez misjonarzy, a następnie podjął pracę jako urzędnik i dziennikarz, w Leopoldville (obecnie Kinszasa) oraz Stanleyville (obecnie Kisangani). W 1955 wstąpił do Belgijskiej Partii Liberalnej. Został aresztowany w 1957 i spędził rok w więzieniu. W 1960 Belgia zgodziła się na niepodległość Konga. Po wyborach Lumumba został premierem i utworzył rząd 23 czerwca 1960, prezydentem został Joseph Kasavubu. Podczas zaprzysiężenia Lumumba ostro skrytykował belgijską politykę kolonialną w wyniku czego najbogatsza prowincja Katanga, przy wsparciu Belgii, ogłosiła niepodległość. We wrześniu 1960 Lumumba został usunięty z rządu przez prezydenta Kasavubu. 11 września, wspierany przez Kasavubu, pułkownik Joseph Mobutu przejął władzę i aresztował Lumumbę. Przetrzymywany w więzieniu wojskowym w Thysville, Lumumba i jego dwaj współpracownicy, Maurice Mpolo i Joseph Okitowas, zostali przeniesieni do Jadotville na terenie Katangi. Tam został stracony. W roku 1966 Mobutu ogłosił go bohaterem narodowym.