De EVA heeft tot doel de vrije handel in industriële goederen tussen de deelnemende landen te bevorderen en daarmee bredere doelstellingen te verwezenlijken (duurzame groei, volledige werkgelegenheid, hogere productiviteit en een rationeel gebruik van hulpbronnen).

De EVA is vergelijkbaar met de Europese Unie (EU), maar de samenwerking tussen de deelnemende landen gaat minder ver. De EVA is enkel een vrijhandelszone, terwijl de EU veel verder geïntegreerd is. Zelfs op gebied van de vrijhandelszone gaan de EVA lidstaten niet zover als de EU. De EVA is geen douane-unie. Dit betekent dat er wel een samenwerkingsverband is tussen de lidstaten waarbij er geen invoerrechten of beperkingen gelden tussen de lidstaten onderling maar naar niet-lidstaten is er geen samenwerking. Elke lidstaat kan daarop zijn eigen beleid voeren en bijvoorbeeld zelf bepalen hoe hoog de invoerrechten zijn. Dit geeft tot gevolg gehad dat drie van de vier huidige lidstaten (Noorwegen, IJsland en Liechtenstein ) een akkoord met de EU gesloten hebben om zo de Europese Economische Ruimte (EER) te vormen.